|
طبقه بندی موزه ها:
الف:
موزه های تاریخی-
تمامی موزه هایی که مجموعه آنها با دید تاریخی تنظیم و گردآوری شده
و در یک دورنمای تاریخی در معرض نمایش قرار گرفته است، موزه تاریخی
به شمار می آید.
موزه های باستان شناسی: ویژگی این موزه ها در آن است
که تمامی مجموعه و یا تعداد زیادی از آن مستقیما از طریق کاوشهای
باستان شناختی بدست آمده است، کاوشهای علمی، تجاری و یا یافته های
اتفاقی. در کشورهای برخوردار از تمدن کهن این موزه ها اهمیت ویژه
ای دارند، در درجه اول بازدید کننده خارجی را با پیشینه تاریخی
کشور آشنا می کنند و شوق شناخت تاریخ و فلسفه آن کشور را در او
برانگیخته، موجب درک جهان بینی مردمان آن تمدن باستانی می شوند. در
مورد بازدید کننده داخلی نیز موجب شناخت و کسب هویت فرهنگی و ملی
او می گردند. در کشورهای در حال توسعه، موزه ها با نمایش آثار
گرانبهای بازمانده از تمدن باستانی کشور خود همبستگی و تعلق آن را
در بازدید کننده داخلی بیدار کرده، آنها را به حفظ و نگهداری آن
متقاعد می سازند.
موزه های اماکن باستانی: این گروه موزه ها اغلب در
محل حفاریهای باستان شناسی یا در بناهای باستانی، پرستشگاهها و
خانه های تاریخی و ... تشکیل می شود و مکمل بازدید از محل است. این
موزه ها اغلب دورتر از مرکز سکونتی قرار دارند و بازدید کننده آنها
را اغلب جهانگردان خارجی و گردشگران تشکیل می دهند و به عبارت
دیگر، بازدید کننده ها عبوری می باشند.در این مورد موزه داران باید
کوشش کنند تا شیوه تعبیر و تفسیری را که مایلند از مجموعه ارائه
دهند متناسب با یک بازدید کوتاه باشد. به این منظور باید موضوع
موزه را بر مبنای مجموعه کوچکتری قرا دهند و در جوار آن برای تکمیل
پیام موزه از خدمات مختلف و نیز وسایل سمعی و بصری یاری گیرند.
موزه های انسان شناسی (مردم شناسی): این موزه ها از
گروه موزه های تاریخی اند که به طور مثال به دورانی از تاریخ یک
کشور و یا یک منطقه می پردازند. در حال حاضر بشدت مورد تهدید جهش
تمدن صنعتی است. اهداف و عملکرد فرهنگی یک موزه انسان شناسی از یک
سو نشان دادن اهمیت و ارزش و قابل احترام بودن میراث ملی جوامع
مختلف از سوی دیگر نمایش وابستگی، مشترکات و توجه به مرکز مشترک
تمدنها علیرغم اختلاف نژادهاست.
در کشورهای صنعتی یا در حال صنعتی شدن به رشته مردم شناسی از علوم
انسانی توجه بسیار می شود تا ارتباط میان بازمانده ارزشهای سنتی و
صنعتی شدن را برقرار کرده، موجب آشتی میان آنها گردد. موزه های
انسان شناسی بیش از هر نوع دیگر موزه با موضوع اصلی خود که مردم
شناسی است ارتباط تنگاتنگ دارند و در واقع مرکز پژوهش می باشند،
پژوهشهایی در زمینه فرهنگ مادی، ساختار اجتماعی، باورها و سنتها،
سیر و سلوک و اخلاق اقوام مختلف و همچنین مطالعه هنرهای پیش از
صنعتی شدن و یا در حال صنعتی شدن جوامع مختلف و یافتن راههایی برای
نجات آنها از آثار فاجعه آمیز تهدیدهای تمدن صنعتی.
موزه های انسان شناسی مستقر در هوای آزاد از جاذبه بسیاری برخوردار
است، زیرا موجب می شود تا اقوام مختلف بخشی از محیط زیست انسانی
خود را شناخته، به آن احترام گذارند و در پی آن، سنتهای در حال از
میان رفتن خود را زنده نگاهدارند. از آنجا که مردم شناسی دانش
زندگی است، در ارائه آن باید از فنون جدید مانند ایجاد بستر فرهنگی
و طبیعی و یا نشر اطلاعات جنبی و تکمیلی از طریق وسایل سمعی و بصری
و یا علوم رایانه ای استفاده کرد.
(خانه های تاریخی و مسکن شخصیتهای معروف فرهنگی)
ب- موزه های هنری-
موزه هایی هستند که مجموعه آنها صرفا به دلیل ارزش زیبایی شان جمع
آوری شده و در معرض نمایش قرار گرفته است.
ج- موزه های علمی-
این موزه ها فعالترین و دارای بیشترین بازدید کننده در جهان صنعتی
هستند و بی شک دارای پیشرفتهای حیاتی و اساسی در زمینه موزه شناسی
و موزه نگاری به فنون و نحوه ارائه و نمایش آثار بوده اند.
ارائه خدمات علمی به بازدید کننده در این موزه ها از راههای
گوناگون وبر اساس چند عامل مختلف است.
1- مجموعه آثار طبیعی مانند مجموعه های زمین شناسی، گیاه شناسی،
زیست شناسی و ...
2- مجموعه آثار واقعی مانند ابزار و ادوات و ماشینهای گوناگون از
قدیمی ترین دوران تا عصر حاضر در تمامی زمینه های علوم، مانند علوم
محض و علوم تجربی،
3- نقشه های مختلف، بخصوص زیست نما، مجسمه، ماکت و مدلهای متحرک
4- نمایشها و کارهای توجیهی و دمونستراسیون، مانند تمرین با ابزار
فیزیکی، که بازدید کننده خود نیز در اجرای آن شرکت می نماید،
رصدخانه (پلانتاریوم)، هرباریوم و نمایشگاهها،
5- بازدید میدانی
با استفاده و ترکیب این عوامل است که موزه آگاهیهای لازم را برای
مخاطبان خود تدارک و ارائه می نماید.
میدان فعالیت موزه های علوم گسترده است ولی به طور کلی آنها در دو
نظام علوم طبیعی و علوم و فنون قرار می گیرند که هریک خود دارای
زیر مجموعه های متعددی هستند.
موزه های علوم طبیعی در زمینه های زمین شناسی، دیرینه شناسی، زیست
شناسی، گیاهشناسی، اکولوژی و انسان شناسی (آنترپولوژی) فعالیت
دارند. بخش آنتروپولوژی این موزه ها نمونه های مردم شناسی و قوم
شناسی و باستان شناسی را نیز گردآوری می نمایند. ولی هر موزه آن را
از دیدگاه علمی خود تعبیر و تفسیر می کند، به طور مثال یک مجموعه
از آثار مفرغی لرستان، در موزه های هنری نمایانگر هنرهای باستانی
است در حالی که از نظر مردم شناسی و قوم شناسی اسناد معتبری درباره
برقراری و سکونت اقوام جدید در منطقه ومهارتهای فنی آنها می باشد.
در پاره ای از موزه های تاریخی علوم طبیعی و محیط و یا انسان شناسی
(آنتروپولوژی) مجموعه با دید هنرهای کاربردی نیز تنظیم می گردد،
مانند اقتصاد کشاورزی، اقتصاد گیاه شناسی. در مجموعه زیست شناسی
موضوعهایی چون بیولوژی انسانی بهداشت و بهداشت محیط مطرح می شود.
موزه های مردم شناسی نیز در این زمینه می توانند در میدان محدودی
فعالیت داشته باشند. اماکن طبیعی نیز چون موزه های علوم طبیعی،
مانند غارهای طبیعی، آتشفشانها، محل سنگواره ها، پارکهای طبیعی ...
همراه با اطلاعات علمی و تاریخی در اختیار بازدید کننده ها قرار می
گیرند.
منابع:
1- موزه داری،
نفیسی، نوشین دخت، تهران، سازمان میراث فرهنگی، 1380
2- مبانی
انسان شناسی، روح الله امینی، محمود، تهران،
|
